قانون ممنوعيت به كارگيري اسامي، عناوين و اصطلاحات بيگانه
ماده واحده ـ به منظور حفظ قوت و اصالت زبان فارسي به عنوان يكي از
اركان هويت ملي ايران و زبان دوم عالم اسلام و معارف و فرهنگ اسلامي،
دستگاههاي قانونگذاري، اجرايي و قضايي كشور و سازمانها، شركتها و مؤسسات
دولتي و كلية شركتهايي كه شمول قوانين و مقررات عمومي بر آنها مستلزم ذكر
نام است و تمامي شركتها، سازمانها و نهادهاي مذكور در بند (د) تبصره (22)
قانون برنامة دوم توسعه موظفند از به كار بردن كلمات و واژههاي بيگانه در
گزارشها و مكاتبات، سخنرانيها، مصاحبههاي رسمي خودداري كنند و همچنين
استفاده از اين واژهها بر روي كلية توليدات داخلي اعم از بخشهاي دولتي و
غيردولتي كه در داخل كشور عرضه ميشود ممنوع است.
تبصره 1ـ فرهنگستان زبان و ادب فارسي بايد بر اساس اصول و ضوابط مصوب خود
براي واژههاي مورد نياز با اولويت واژه هايي كه كاربرد عمومي دارند راساً
يا با همكاري مراكز علمي واژهگزيني و يا واژهسازي كند و هر شش ماه يكبار
گزارش فعاليتهاي خود را به كميسيون ارشاد و هنر اسلامي و وسايل ارتباط
جمعي و حسب مورد ساير كميسيونهاي مجلس شوراي اسلامي تقديم نمايد.
تبصره 2ـ واژه هايي كه فرهنگستان زبان و ادب فارسي وضع معادل فارسي را
براي آنها ضروري نميداند و نيز كلماتي كه هنوز واژة فارسي معادل آنها از
سوي فرهنگستان به تصويب نرسيده است از شمول اين قانون مستثني هستند.
تبصره 3ـ فرهنگستانهاي علوم و علوم پزشكي و دستگاههاي آموزشي و پژوهشي،
دانشگاهها و ديگر سازمانهاي علمي و فرهنگي مكلفند در زمينة واژه گزيني و
واژهسازي تخصصي اقدام كنند و واژههاي پيشنهادي خود را به تصويب فرهنگستان
زبان و ادب فارسي برسانند.
تبصره 4ـ در مواردي كه فرهنگستان زبان و ادب فارسي در زمينة واژه گزيني و
واژهسازي تخصصي خواستار همكاري دستگاهها و مراكز علمي، آموزشي، صنعتي و
فرهنگي باشد، اين دستگاهها و مراكز موظفند با فرهنگستان همكاري كنند.
تبصره 5ـ كارخانهها، كارگاهها و اماكن توليدي و خدماتي و تجاري موظفند ظرف
مدت دو سال از تاريخ ابلاغ اين قانون اسامي توليدات و ظرف مدت يك سال
نام اماكن خود را به نامها و واژههاي غيربيگانه برگردانند.
تبصره 6ـ چاپخانهها، مراكز طبع و نشر، روزنامهها و ساير مطبوعات مكلف به
رعايت اين قانون هستند و در صورت تخلف، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي موظف
است مطابق تبصره هشتم همين قانون با آنها رفتار كند.
تبصره 7ـ صدا و سيماي جمهوري اسلامي ايران موظف است از به كارگيري
واژههاي نامانوس بيگانه خودداري كند و ضوابط دستوري زبان فارسي معيار را
رعايت نمايد، سازمان صدا و سيماي جمهوري اسلامي ايران و كلية دستگاههاي
مذكور در ماده واحده موظفند واژههاي مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسي را
پس از ابلاغ در تمامي موارد به كار ببرند.
تبصره 8ـ توليد و توزيع كنندگان كالاها و صاحبان مراكز كسب و پيشه در صورت
تخلف از اين قانون به ترتيب به مجازاتهاي زير محكوم خواهند شد:
الف ـ اخطار كتبي توسط وزارت فرهنگ وارشاد اسلامي
ب ـ تعويض علايم و نشانهها و تغيير اسامي و عناوين پس از اعلام وزارت
فرهنگ و ارشاد اسلامي توسط وزارت كشور يا دستگاههاي ذيربط با هزينة
متخلف.
ج ـ تعطيل موقت محل كار
د ـ لغو پروانة كار
تبصره 9ـ نيروي انتظامي موظف است از نصب و استفاده از علايم به زبان و
خط بيگانه توسط مراكز توليد، توزيع و صنوف جلوگيري نمايد.
تبصره 10ـ آيين نامة اجرايي اين قانون ظرف مدت دو ماه پس از تصويب با
پيشنهاد كميسيون فرهنگي دولت به تصويب هيئت وزيران خواهد رسيد.
رئيس مجلس شوراي اسلامي ـ علي اكبر ناطق نوري
آييننامه اجرايي قانون ممنوعيت به كارگيري اسامي،
عناوين و اصطلاحات بيگانه
ماده 1ـ تعاريف، اصطلاحات و واژههاي استفاده شده در اين آييننامه به
شرح زير ميباشد:
الف ـ قانون: قانون ممنوعيت به كارگيري اسامي، عناوين و اصطلاحات بيگانه
مصوب 1375
ب ـ فرهنگستان: فرهنگستان زبان و ادب فارسي
ج ـ اسم خاص: اسمي است كه براي ناميدن شخص معين يا جاي معين يا چيز
معين به كار ميرود.
د ـ روزنامه و ساير مطبوعات: نشريههاي نوشتاري يا به صورتهاي ديگر كه بطور
مستقيم با نام ثابت و تاريخ و شماره رديف، در زمينه گوناگون بر اساس
قانون مطبوعات مصوب 22/12/1364 مجاز به انتشار ميباشند.
هاـ گزارشها ومكاتبات: گزارشها و نامههاي رسمي كه با امضاي مسئولان
دستگاههاي مندرج در قانون ارسال ميشوند.
و ـ سخنراني و مصاحبة رسمي: سخنراني و مصاحبة روساي قواي سه گانه،
وزيران، معاونان رييس جمهور، روساي ديوان عالي كشور و ديوان عدالت اداري،
دادستان كل كشور، نمايندگان مجلس شوراي اسلامي، فرماندهان ستادهاي مشترك
سپاه پاسداران و ارتش و فرماندهان نيروهاي پنجگانة سپاه پاسداران و
نيروهاي سه گانة ارتش و فرماندة نيروي انتظامي، معاونان وزيران، روساي
دانشگاهها و مؤسسههاي آموزش عالي، روسا، معاونان و مديران كل سازمانهاي
دولتي و افراد همتراز آنان.
ماده 2ـ دستگاههاي قانونگذاري، اجرايي و قضايي كشور و سازمانهاي وابسته
به آنها و شركتهاي زير پوشش، وابسته يا تابعه و شركتهاي دولتي، ملي شده
يا مصادره شده يا داراي مديريت دولتي كه به نحوي زير پوشش يكي از
وزارتخانهها يا سازمانهاي دولتي اداره ميشوند و يا به نحوي از انحاء از
بودجة عمومي كل كشور استفاده ميكنند يا قسمتي از بودجه آنان را دولت
تامين ميكند و مؤسسهها و شركت هايي كه شمول مقررات بر آنها مستلزم ذكر
نام است مانند سازمان صدا و سيماي جمهوري اسلامي ايران، شركت ملي نفت
ايران، سازمان گسترش و نوسازي صنايع ايران، سازمان صنايع ملي ايران،
شركت مخابرات ايران، شركت هواپيمايي جمهوري اسلامي ايران و همچنين
شهرداريها و مؤسسهها و نهادهاي عمومي موضوع تبصره ذيل ماده (5) قانون
محاسبات عمومي، مشمول قانون و اين آيين نامه ميباشند.
ماده 3ـ مقامات مذكور در ماده(1) و دستگاههاي موضوع ماده (2) اين آيين
نامه موظفند الفاظ و واژههاي بيگانه را در گزارش نويسي، نامهنگاري،
سخنراني و مصاحبههاي رسمي به كار نبرند.
ماده 4 ـ آن دسته از كلمات عربي و همچنين بعضي از واژههاي متعلق به ساير
زبانها كه از ديرباز در زبان فارسي رواج يافته و هم اكنون جزيي از زبان
فارسي محسوب ميشود يا واژهها و اصطلاحات عربي برگرفته از متون و معارف و
فرهنگ اسلامي كه با بافت زبان فارسي معيار هم خواني و تناسب داشته باشد،
واژة بيگانه تلقي نميشود.
ماده 5ـ مكاتبات و آگهي هايي كه دستگاههاي موضوع ماده (2) براي مخاطبان
غير ايراني تهيه ميكنند از شمول اين آيين نامه خارج است.
ماده 6ـ افرادي كه علاوه بر زبان فارسي به يكي از زبانهاي خاص
اقليتهاي ديني شناخته شده در قانون اساسي با گويشهاي محلي و قومي رايج
در بعضي مناطق ايران سخن ميگويند، مجازند از اسامي خاص متعلق به آن زبان
يا گويش در نامگذاري محصولات و مؤسسهها و اماكن مربوط به خود در همان
مناطق استفاده كنند.
ماده 7ـ تبديل نامهاي خاص محصولات ساخت كشورهاي ديگر به زبان فارسي
الزامي نيست و تغيير اسامي مؤسسههايي كه اين نوع محصولات را عرضه ميكنند
ضرورت ندارد.
ماده 8ـ كالاهاي صادراتي، مشروط بر اين كه در داخل كشور توزيع نشود، از
شمول قانون و اين آييننامه خارج است.
ماده 9ـ عبارتهاي شامل الفاظ بيگانه كه در نوشتهها يا سخنان موضوع قانون
و اين آيين نامه به لحاظ رعايت امانت در نقل قول يا بيان خصوصيات و
مقتضيات تاريخي و اجتماعي و آموزشي ذكر آنها ضرورت دارد از شمول قانون و
اين آيين نامه مستثني هستند.
ماده 10ـ دستگاههاي اصلي مذكور در ماده (2) اين آييننامه موظفند به منظور
زمينهسازي براي اجراي قانون و اين آيين نامه با تشكيل شوراي حفظ و
ترويج زبان فارسي به رياست نمايندة بالاترين مقام آن دستگاه، ضمن
هماهنگي و ارتباط با فرهنگستان نسبت به شناسايي و اعلام واژههاي بيگانه
كه در آن دستگاه و واحدهاي وابسته به آن به كار ميرود و پيشنهاد معادل
فارسي آن به فرهنگستان و يافتن راههاي ترويج معادلهاي فارسي تصويب شده
توسط فرهنگستان در دستگاه متبوع خود اقدام كنند.
ماده 11ـ صدا و سيماي جمهوري اسلامي ايران موظف است با ايجاد واحد مناسب در
تشكيلات فعلي خود ضمن زمينهسازي براي اجراي قانون و اين آييننامه با
جديت از به كارگيري واژههاي نامانوس بيگانه خودداري كند و ضوابط دستور
زبان فارسي معيار را در كلية برنامههاي خود رعايت نمايد، صدا و سيماي
جمهوري اسلامي ايران ملزم است واژههاي مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسي
را پس از ابلاغ در تمامي موارد به كار برد.
ماده 12ـ دستگاههاي ياد شده در ماده (2) اين آيين نامه كه به كارگاهها،
كارخانهها، اماكن توليدي و تجاري و خدماتي پروانة تاسيس و پروانة كسب يا
بهرهبرداري يا اجازة توليد و ادامه فعاليت ميدهند موظفند پيش از صدور
پروانه و اجازة توليد و ادامة فعاليت به متقاضيان ابلاغ كنند تا نسبت به
تغيير نام مؤسسه يا محصولات خود و گزينش نام فارسي اقدام كنند.
تبصره ـ ذكر نام قبلي مكانها و محصولات در كنار نام جديد آنها (بين دو
كمان) حداكثر تامدت دو سال مجاز است.
ماده 13ـ كلية روزنامهها و نشريههاي فارسي زبان موظفند مفاد قانون را در
كلية مطالب خود از جمله آگهيها رعايت كنند. بديهي است در مورد آگهيهاي
خارجي مانند مناقصههاي بينالمللي كه بايد به زبان خارجي چاپ و نشر شوند،
طبق مقررات مربوط اقدام خواهند كرد.
ماده 14ـ استفاده از تابلو يانوشتهها يا نشانه هايي كه منحصراً به خط غير
فارسي تنظيم شده باشد به استثناي نشانههاي بين المللي ممنوع است. نيروي
انتظامي موظف است از نصب و ادامة استفاده از آنها جلوگيري كند.
ماده 15ـ چنانچه بر سر فارسي بودن يك نام ميان صاحب مؤسسه و دستگاههاي
مجري اختلاف نظر پديد آيد، مرجع تشخيص فرهنگستان خواهد بود كه به درخواست
دستگاههاي مجري نظر خود را اعلام خواهد كرد.
تبصره ـ فرهنگستان موظف است ظرف سه ماه از تاريخ وصول استعلام، نظر خود
را اعلام نمايد در هر حال تا زماني كه فرهنگستان اعلام نظر نكرده است
مجازاتهاي موضوع تبصره (8) قانون اعمال نخواهد شد.
ماده 16ـ وزارت فرهنگ وارشاد اسلامي در صورت اطلاع يا مشاهدة تخلف از مفاد
ماده (12) اين آيين نامه طي اخطاريه به متخلف ضمن بيان مورد يا موارد
تخلف، 15 روز مهلت تعيين ميكند تا رفع تخلف صورت گيرد چنانچه پس از پايان
مدت مذكور، تخلف رفع نشده باشد مراتب را به حوزة انتظامي محل اعلام
مينمايد تا نسبت به تعويض نشانهها و تغيير اسامي و عناوين اقدام لازم به
عمل آيد. در صورت تكرار تخلف مراتب از طريق مراجع قضايي براي اعمال
مجازاتهاي بند (ج) و (د) تبصره (8) قانون منعكس خواهد شد.
ماده 17ـ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي و نيروي انتظامي موظفند با اختصاص واحد
متناسب براي اجراي قانون و اين آيين نامه اقدام نمايد.
ماده 18ـ وزارت فرهنگ وارشاد اسلامي، سازمان صدا و سيماي جمهوري اسلامي
ايران و فرهنگستان زبان و ادب فارسي و ساير سازمانهاي ذي ربط موظفند به
نحو مقتضي از طريق وسايل ارتباط جمعي زمينههاي اجتماعي، فرهنگي اجراي
قانون و اين آيين نامه را فراهم كنند.
معاون اول رييس جمهور - حسن حبيبي
دستورالعمل اجرايي قانون منع بكارگيري اسامي، عناوين و اصطلاحات بيگانه و
آييننامه اجرايي آن در مورد چگونگي استفاده از حروف و تصاوير در تابلوهاي
سردرمغازهها، فروشگاهها، اماكن و...
«مصوب جلسه بيست و هشتم كميته مركزي سازمانهاي تبليغاتي كشور»
ماده 1: منظور از تابلو در اين دستورالعمل عبارت از هر نوع پيكره يا سازه
است كه طبق ضوابط فني شهرداري طراحي، اجرا و بر سردر مغازهها يا روي نماي
عمومي ساختمانها و اماكن و محوطه آنها براي معرفي كاربري مكان و يا محصول
به صورت مجزا يا تواماً نصب ميشود كه در اين دستورالعمل به اختصار تابلو
ناميده ميشود.
ماده 2: متن نوشتاري و تصوير مورد استفاده در پيكرهها و سازههاي موضوع
ماده 1 اين دستورالعمل مشمول قانون منع بكارگيري اسامي، عناوين و
اصطلاحات بيگانه مصوب مورخ 14/9/1375 مجلس شوراي اسلامي و آيين نامه
اجرايي آن مصوب مورخ 19/2/1378 هيأت محترم وزيران ميباشد.
ماده 3: كلية تابلوهاي موضوع اين دستورالعمل مشمول ضوابط مندرج در
دستورالعمل اجرايي تبليغات شهري (محيطي) و مواد 10، 11، 12، 13، 14 و 15
آئيننامه تأسيس و نظارت بر نحوه كار و فعاليت كانونهاي آگهي و تبليغاتي
مصوب مورخ 11/2/1379 كميته مركزي سازمانهاي تبليغاتي كشور ميباشد.
ماده 4: به منظور حمايت از توليدات داخلي و صنعت تبليغات شهري، شهرداريها
موظفند تعرفه هزينههاي استفاده از فضاي عمومي شهري موضوع ماده 1 اين
دستورالعمل را به گونهاي تنظيم كنند كه اولاً تعرفه محصولات خارجي بيش از
دو برابر تعرفه محصولات داخلي بوده و ثانياً بر اساس هم جواري و ابعاد،
تناسب منطقي بين تعرفه تابلوهاي تبليغاتي شهري با سازهها يا پيكرههاي
موضوع ماده 1 اين دستورالعمل برقرار شود.
ماده 5: بر اساس بند «ب» تبصره 8 ماده واحده قانون ممنوعيت به كارگيري
اسامي، عناوين و اصطلاحات بيگانه مرجع تشخيص رعايت قوانين و مقررات و يا
تخلف از آن، وزارت فرهنگ وارشاد اسلامي است و شهرداريها به عنوان دستگاه
ذيربط وزارت كشور و نيروي انتظامي به عنوان ضابط اجرايي موظف به اجراي
مقررات مذكور ميباشند.
ماده 6: ادارات كل فرهنگ و ارشاد اسلامي استانها موظف هستند حداكثر ظرف
مدت يك ماه از تاريخ ابلاغ اين دستورالعمل ضمن تشكيل واحدي مناسب در
معاونت فرهنگي اداره كل نسبت به اجراي مفاد اين دستورالعمل اقدام و
مراتب را به سازمان زيباسازي يا شهرداري محل و فرماندهي نيروي انتظامي
استان اعلام كنند.
ماده 7: واحد مذكور در ماده 6 موظف است موارد تخطي از قانون و مقررات را
ابتدا با يك اخطار 15 روزه به متخلف اعلام و رونوشت آنرا به شهرداري ارسال
كند. در صورت عدم اقدام جهت برخورد قانوني به نيروي انتظامي محل اعلام و
از آن طريق نسبت به تغيير و تطبيق مورد خلاف با قوانين و مقررات اقدام
كند.
ماده 8: شهرداري يا سازمان زيباسازي شهرداري موظف است به هنگام صدور مجوز
نصب تابلو براي فروشگاهها يا اماكن جديد يا فروشگاهها و اماكني كه قصد تغيير
تابلوي خود را دارند مفاد اين دستورالعمل را رعايت كنند و در صورت ابهام در
خصوص اسامي، عناوين و اصطلاحات از اداره كل فرهنگ و ارشاد اسلامي استان
استعلام كنند.
ماده 9: به منظور رسيدگي به شكايت و يا موارد نقض حقوق شاكي در ارتباط با
اجراي اين دستورالعمل، هيأتي در ادارات كل فرهنگ و ارشاد اسلامي به رياست
مدير كل فرهنگ و ارشاد اسلامي استان و با شركت مسئول اداره تبليغات اداره
كل فرهنگ و ارشاد اسلامي استان، نماينده اداره كل بازرگاني يا نماينده
مجمع امور صنفي و در صورت نياز نماينده شوراي شهر، ناحيه انتظامي استان و
شهرداري منطقه تشكيل و تصميم اتخاذ شده قطعي و لازم الاجرا است.
ماده 10: اداره كل تبليغات مسئوليت نظارت بر حُسن اجراي اين دستورالعمل
را برعهده دارد.
ماده 11: اداره كل تبليغات موظف است در پايان هر دو ماه گزارش عملكرد خود
و ادارات كل فرهنگ و ارشاد اسلامي استانها را تهيه و به معاون امور
مطبوعاتي و تبليغاتي و رييس كميته مركزي سازمانهاي تبليغاتي كشور تقديم
كند.
ماده 12: در موارد بروز اختلاف ميان سازمانهاي نامبرده مذكور بر سر نحوة اجرا
يا تفسير مفاد اين دستورالعمل، اداره كل تبليغات وزارت فرهنگ و ارشاد
اسلامي مرجع رسيدگي به حل اختلاف ميباشد.
اين دستورالعمل در 12 ماده در جلسه بيست و هشتم مورخ 1/4/1382 كميته مركزي
سازمانهاي تبليغاتي كشور تصويب شد و از تاريخ ابلاغ، كليه مقررات مغاير لغو
ميشود.
سيد محمد صحفي
رييس كميته مركزي سازمانهاي تبليغاتي كشور
و معاون امور مطبوعاتي و تبليغاتي
وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي
